سیکلوهگزانون چیست؟
سیکلوهگزانون یکی از ترکیبات شیمیایی پرکاربرد در صنایع مختلف است که در دسته کتونها قرار میگیرد. این ماده به دلیل داشتن خواص شیمیایی خاص و ساختار حلقوی خود، به عنوان ماده اولیه رنگ و رزین در سنتز بسیاری از ترکیبات آلی و پلیمری استفاده میشود. اهمیت سیکلوهگزانون در صنایع شیمیایی و پتروشیمی به حدی است که امروزه بسیاری از فرایندهای تولید نایلون و برخی رزینهای صنعتی بر پایه این ماده طراحی شدهاند. در ادامه به تعریف، خواص، کاربردها و نحوه تهیه آن پرداخته میشود.
سیکلوهگزانون چیست؟
سیکلوهگزانون یک ترکیب آلی با فرمول مولکولی C₆H₁₀O است که در دسته کتونها طبقهبندی میشود. این ترکیب دارای یک حلقه ششضلعی کربنی (سیکلوهگزان) با یک گروه کربونیل (C=O) در یکی از موقعیتها است. سیکلوهگزانون مایعی بیرنگ تا کمی زردرنگ با بوی خاص و شبیه استون است. این ماده در آب حلالیت کمی دارد اما به خوبی در اغلب حلالهای آلی مانند الکلها، اترها و هیدروکربنها حل میشود.
از دیدگاه تولید، بیشترین مقدار سیکلوهگزانون به صورت صنعتی از اکسیداسیون سیکلوهگزان به دست میآید. همچنین میتوان آن را از هیدروژناسیون فنول تولید کرد.
کاربرد سیکلوهگزانون در چیست؟
سیکلوهگزانون نقش کلیدی در صنایع شیمیایی و پلیمر ایفا میکند. برخی از مهمترین کاربردهای آن عبارتند از:
تولید نایلون: بیش از ۹۰ درصد سیکلوهگزانون تولیدی در جهان به عنوان ماده اولیه برای سنتز آدیپیک اسید و کاپرولاکتام مصرف میشود. این دو ترکیب پایه اصلی در تولید پلیآمیدها (به ویژه نایلون 6 و نایلون 6,6) هستند.
حلال صنعتی: سیکلوهگزانون به عنوان یک حلال مؤثر در صنایع رنگ، رزین، پوششها و لاکها به کار میرود. این ماده به دلیل توانایی حل کردن پلیمرهای خاص، جایگاه ویژهای در صنعت رنگ و چسب دارد.
صنایع دارویی: در سنتز برخی ترکیبات دارویی و واسطههای داروسازی، از سیکلوهگزانون استفاده میشود.
صنایع کشاورزی: این ماده میتواند به عنوان ماده واسط در تهیه برخی سموم دفع آفات و کودهای شیمیایی کاربرد داشته باشد.
کاربردهای دیگر: استفاده در تولید روغنهای سنتزی، نرمکنندهها و مواد پلاستیکی نیز از دیگر موارد مصرف آن است.
خواص فیزیکی و شیمیایی سیکلوهگزانون
سیکلوهگزانون به دلیل ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاص خود در فرایندهای صنعتی کاربرد فراوان دارد. این ماده مایعی با ویسکوزیته متوسط است که به راحتی تبخیر میشود. از نظر شیمیایی، گروه کربونیل موجود در ساختار آن امکان انجام واکنشهای مختلفی مانند تراکم آلدولی و اکسیداسیون را فراهم میکند.
در جدول زیر برخی از خواص مهم سیکلوهگزانون آورده شده است:
| ویژگی سیکلوهگزانون | مقدار | توضیحات |
|---|---|---|
| فرمول شیمیایی | C₆H₁₀O | کتون حلقوی |
| جرم مولی | 98.15 g/mol | |
| ظاهر | مایع بیرنگ تا زرد کمرنگ | با بوی شبیه استون |
| دانسیته | 0.947 g/cm³ در 20°C | نزدیک به آب |
| نقطه جوش | 155–156 °C | در فشار اتمسفری |
| نقطه ذوب | –47 °C | |
| انحلالپذیری در آب | 86 g/L در 25°C | محلولیت نسبی |
| ضریب شکست | 1.450 | در دمای 20°C |
| نقطه اشتعال | 44 °C | مایع قابل اشتعال |
این خواص نشان میدهد که سیکلوهگزانون باید در شرایط ایمن و کنترلشده نگهداری و حمل شود، چرا که بخارات آن میتواند آتشزا باشد.
سنتز سیکلوهگزانون از سیکلوهگزانول
سیکلوهگزانون را میتوان بهطور مستقیم از اکسیداسیون سیکلوهگزانول تهیه کرد. در این فرآیند، گروه هیدروکسیل −OH-OH موجود در سیکلوهگزانول به یک گروه کربونیل (C=O)(C=O) تبدیل میشود. این واکنش معمولاً با استفاده از اکسیدکنندههایی مانند دیکرومات پتاسیم در محیط اسیدی، هیپوکلریت سدیم یا عاملهای ملایمتری مانند PCC انجام میگیرد. شرایط واکنش باید بهگونهای کنترل شود که از اکسیداسیون بیش از حد و تبدیل به اسید سیکلوهگزانکربوکسیلیک جلوگیری گردد. محصول نهایی، سیکلوهگزانون، ترکیبی مهم در صنایع شیمیایی و داروسازی است که در ساخت نایلون و دیگر ترکیبات آلی به کار میرود.
خرید سیکلوهگزانون
تهیه سیکلوهگزانون با کیفیت بالا برای بسیاری از صنایع حیاتی است. به دلیل نقش کلیدی این ماده در تولید نایلون، رنگ، رزین و محصولات شیمیایی، انتخاب تأمینکننده معتبر اهمیت زیادی دارد. شرکت پاکان پلیمر جم به عنوان یکی از تأمینکنندگان و عرضهکنندگان معتبر مواد شیمیایی، امکان تهیه سیکلوهگزانون خالص و باکیفیت را برای مشتریان فراهم میکند. این شرکت علاوه بر تضمین کیفیت و خلوص محصول، شرایط مناسب برای تأمین نیازهای صنایع مختلف در مقیاسهای گوناگون را فراهم میسازد.